Wat is de vijfde en zesde ziekte? Herken de vlekjes
Een rode vlek op de wangen van je kindje, alsof het net op de fiets heeft gezeten zonder wantjes.
Een dag later zit de rest van het lijfje onder de stippen. Paniek? Meestal niet. Grote kans dat het om de vijfde of zesde ziekte gaat, twee van die vervelende maar onschuldige kinderziektes waar elke ouder vroeg of laat mee te maken krijgt. Je bent niet de enige die ’s nachts googelt of het wel of niet naar de huisarts moet.
Wat zijn de vijfde en zesde ziekte eigenlijk?
De vijfde ziekte, officieel parvovirus B19, begint vaak met snotteren en een beetje koorts.
De klassieke rode wangen (het ‘appelwangetje’) zijn het duidelijkste teken. Binnen een dag verspreiden rode vlekjes zich over de armen, benen en romp. Je kindje voelt zich meestal niet ziek, maar de vlekjes kunnen wel jeuken. De zesde ziekte (roseola infantum) is iets anders.
Je kindje heeft ineens hoge koorts, soms tot 40°C, en lijkt verder redelijk OK. Na drie dagen zakt de koorts plotseling en dan verschijnen er roze vlekjes op de borst en rug.
Die vlekjes jeuken niet en verdwijnen vanzelf. Beide ziektes zijn veroorzaakt door virussen.
Ze zijn besmettelijk via hoesten, niezen en speeksel. Je kindje is al besmettelijk voordat de vlekjes zichtbaar zijn, waardoor ze zich snel verspreiden op de crèche of basisschool. De incubatietijd verschilt: bij de vijfde ziekte duurt het 4 tot 14 dagen, bij de zesde ziekte 5 tot 15 dagen.
Veel ouders verwarren de twee, maar het verloop is anders. Bij de vijfde ziekte begint het met lichte klachten en volgen de vlekjes.
Bij de zesde ziekte is de hoge koorts het eerst, en pas later komen de vlekjes. Herkennen helpt om je geen zorgen te maken over iets ernstigers.
De vijfde en zesde ziekte zijn onschuldig en gaan vanzelf over. Je hoeft niet naar de huisarts tenzij je kind erg ziek lijkt of je je zorgen maakt.
Waarom het belangrijk is om ze te herkennen
Herkenning geeft rust. Je weet dat het meestal niet nodig is om direct naar de huisarts te rennen of een afspraak te maken bij het consultatiebureau.
Je kindje kan gewoon naar de crèche, tenzij het nog koorts heeft of zich echt niet lekker voelt. De vijfde ziekte kan wel problemen geven bij zwangere vrouwen.
Als je zelf nog niet immunen bent en in contact komt met een besmet kindje, kan het virus de aanmaak van rode bloedcellen bij de baby verstoren. Daarom controleren verloskundigen soms of je immuniteit hebt opgebouwd. Bij de zesde ziekte is het belangrijk om de hoge koorts goed te managen. Een kindje met 40°C kan zich slap en hangerig voelen, maar is meestal niet ernstig ziek.
Koorts is een teken dat het lichaam het virus bestrijdt. Toch is het fijn om te weten wanneer je moet ingrijpen.
Ook praktisch: je kunt rekening houden met de besmettelijke periode. De vijfde ziekte is besmettelijk tot het moment dat de vlekjes verschijnen. Daarna mag je kindje weer naar de opvang.
Bij de zesde ziekte is het kindje besmettelijk zolang het koorts heeft en tot de vlekjes zijn verschenen. De vlekjes kunnen soms verward worden met rode hond of allergie. Door het typische verloop te herkennen, voorkom je onnodige zorgen of bezoekjes aan de huisarts.
Hoe de vlekjes eruitzien en wat je kunt verwachten
Bij de vijfde ziekte begint het met een rode gloed op de wangen.
De volgende dag zitten er fijne rode vlekjes op de armen, benen en romp. Ze kunnen iets verheven zijn en jeuken soms.
Het patroon is vaak vlekkerig en verspreid. De vlekjes kunnen een week tot tien dagen zichtbaar zijn. Ze verbleken langzaam en verdwijnen zonder littekens. Soms komen ze terug na een warm bad of als je kindje warme kleding draagt. Dat is normaal.
Bij de zesde ziekte zijn de vlekjes roze en kleiner. Ze beginnen op de romp en verspreiden zich naar de hals en armen. Twijfel je of het de 5e ziekte is?
Ze jeuken niet en voelen glad aan. De vlekjes verdwijnen na 2 tot 4 dagen. De koorts bij de zesde ziekte kan flink oplopen.
Gebruik een digitale thermometer en meet in het oor of onder de arm. Een koorts van 39°C of hoger is geen reden tot paniek, maar wel om je kindje goed in de gaten te houden.
Andere klachten kunnen zijn: loopneus, hoesten, verminderde eetlust of een beetje diarree.
Je kindje voelt zich vaak wel OK genoeg om te spelen, maar kan ook wat slomer zijn.
Wat kun je zelf doen? Praktische tips voor moeders
Geef voldoende vocht. Een kindje met koorts verliest sneller vocht.
Water, borstvoeding of flesvoeding zijn prima. Geen sapjes met veel suiker, dat werkt niet goed tegen uitdroging. Tegen de jeuk kun je een milde crème gebruiken, bijvoorbeeld van Weleda of Naïf.
Die zijn speciaal voor baby’s en peuters en bevatten geen parfum. Een dun laagje op de vlekjes vermindert het jeuken, maar check altijd of de vlekjes weg te drukken zijn.
De koorts bij de zesde ziekte kun je verlagen met paracetamol. Geef 10 mg per kg lichaamsgewicht per keer, maximaal 4 keer per dag. Bij twijfel over de dosering bel je de huisarts of apotheker.
Een koortsverlagende zetpil werkt soms sneller dan siroop. De kleding: kies voor luchtige, katoenen kleding.
Een maatje groter dan normaal geeft meer comfort. Merken als Noppies en Zipper hebben babykleding die makkelijk aan- en uitgaat en zacht aanvoelt.
Houd de slaaproutine in stand. Een ziek kindje heeft rust nodig. Gebruik een verduisteringsgordijn van Babykamer of een white noise apparaat om de slaap te bevorderen. Een warm bad kan helpen om de koorts te verlagen, maar niet te warm water.
Is je kindje nog erg jong, bijvooronder de 6 maanden? Neem dan contact op met de huisarts bij koorts boven de 38,5°C.
Bij baby’s kunnen virussen sneller complicaties geven. Overweeg een afspraak met het consultatiebureau als je je zorgen maakt. Ze kunnen je geruststellen en praktische tips geven over voeding, slaap en koortsbehandeling.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Bel de huisarts als je kindje: Neem contact op met je verloskundige of huisarts als je zelf zwanger bent en vermoedt dat je kindje de vijfde ziekte heeft.
- ernstig ziek lijkt en niet reageert op koortsverlagende middelen;
- moeite heeft met ademen of snelle ademhaling;
- niet drinkt en uitdroging vertoont (minder dan 3 natte luiers per dag);
- koorts heeft die langer dan 3 dagen aanhoudt;
- stijve nek, ernstige hoofdpijn of overgevoeligheid voor licht;
- een zwangere moeder is en mogelijk in contact is geweest met de vijfde ziekte.
Een bloedonderzoek kan je immuniteit vaststellen. Bij de zesde ziekte is het belangrijk om de koorts goed te monitoren. Gebruik een koortskaart of app om de temperatuur bij te houden.
Zo kun je makkelijk zien of de koorts daalt of stijgt. De huisarts kan je geruststellen en eventueel medicijnen voorschrijven als er een bacteriële infectie bijkomt.
Meestal is dat niet nodig. Vertrouw op je eigen gevoel. Als je merkt dat je kindje anders reageert dan normaal, is dat vaak een reden om contact op te nemen. Je kent je kindje het beste.
Voorkomen van besmetting en praktische maatregelen
Was regelmatig je handen, vooral na het verschonen en voor het eten. Gebruik een milde handzeep van bijvoorbeeld Attitude of Seepje. Handen wassen met zeep vermindert het risico op verspreiding.
Leer je kindje niezen en hoesten in de elleboog. Merk je dat je kindje vaak niest of last heeft van andere klachten? Soms is er meer aan de hand, zoals allergieën bij kinderen. Dat is niet altijd makkelijk bij peuters, maar met oefening lukt het.
Gebruik een leuke sticker of liedje om het te belonen. Beperk het delen van speelgoed en drinkbekers op de crèche.
Vraag de leidsters of ze extra aandacht besteden aan hygiëne tijdens een uitbraak. Sommige crèches gebruiken desinfecterende doekjes van Dettol of vergelijkbare merken. Zorg voor voldoende nachtrust.
Een goed uitgerust kindje heeft een sterkere afweer. Gebruik een slaapzak van ergobaby of een slaapzak met TOG-waarde die past bij de temperatuur in de kamer.
Overweeg een vitamine D-supplement voor je kindje, vooral in de winter. Vitamine D ondersteunt de weerstand. Overleg met het consultatiebureau over de juiste dosering. Plan een afspraak met de huisarts als je twijfelt over de besmettelijkheid.
Je kunt ook een test aanvragen bij de GGD om te kijken of je kindje besmettelijk is. De vijfde en zesde ziekte zijn onschuldig, maar het is fijn om te weten wat je kunt doen.
Met deze tips ben je goed voorbereid en kun je je kindje comfortabel verzorgen.
Je bent niet alleen, elke ouder maakt dit mee. Blijf rustig en vertrouw op jezelf.