Wat is de invloed van kleurstoffen op het gedrag van kinderen? | invloed-kleurstoffen-gedrag-kind

Je staat in de supermarkt. Je kind trekt aan je jas en wijst naar die felgekleurde koeken. ‘Mama, die wil ik!’ Je kijkt naar het etiket en ziet E-nummers waar je geen touw aan vast kunt knopen.

Je voelt die twijfel. Want ja, een klein snoepje kan geen kwaad, maar wat doet dat spul eigenlijk met je kind?

Je bent niet de enige die hierover piekert. Steeds meer ouders vragen zich af wat kleurstoffen in voeding nu echt doen met het gedrag en de concentratie van hun kinderen. Het is een onderwerp dat leeft, vanaf de zwangerschap tot aan de middelbare school.

Er gaat een hoop verhaal rond op het schoolplein. De een zweert bij een dieet zonder kleurstoffen, de ander zegt: ‘Een snoepje is een snoepje.’ De waarheid? Die ligt vaak in het midden, maar het is wel fijn om te weten wat er speelt. Want kleurstoffen zitten niet alleen in snoep.

Ze zitten in frisdrank, yoghurt, ontbijtgranen en zelfs in sommige medicijnen. Als ouder wil je gewoon de beste keuze maken voor je gezin, zonder meteen in een gat te duiken van ingewikkelde diëten en dure producten.

Wat zijn kleurstoffen eigenlijk?

Simpel gezegd: kleurstoffen zijn toevoegingen aan voeding om ze mooier of aantrekkelijker te maken. Ze maken een aardbeiyoghurtje roder of een limonadegroen helderder.

We maken onderscheid tussen twee soorten: natuurlijke en synthetische kleurstoffen. Natuurlijke kleurstoffen komen uit planten of dieren, zoals bietensap voor rood.

Synthetische kleurstoffen worden in een lab gemaakt. Die vind je vaak in producten die lang houdbaar moeten zijn en er extra vrolijk uit moeten zien, speciaal voor kinderen. Een bekend voorbeeld van een synthetische kleurstof is tartrazine (E102).

Andere zijn zonnegeel (E110) of azorubine (E122). Ze zijn goedkoop om te produceren en geven een felle, constante kleur. Fabrikanten gebruiken ze graag omdat we als mens nu eenmaal visueel zijn ingesteld: wat er leuk uitziet, kopen we sneller. Zeker kinderen, die vallen meteen voor die knalkleuren in het schap.

Waarom maken we ons zorgen om het gedrag van kinderen?

De discussie over kleurstoffen draait vooral om hyperactiviteit. Sommige ouders merken dat hun kind na het eten van bepaalde snoepjes of drinken ineens 'door het lint gaat'.

Ze worden druk, kunnen niet stilzitten, zijn prikkelbaar of slapen slecht. Ze zoeken een oorzaak en belanden al snel bij de kleurstoffen in die voeding.

En dat is niet zo gek, want er is onderzoek naar gedaan. De angst is dat bepaalde kleurstoffen, met name synthetische, een negatieve invloed hebben op het gedrag. Het gaat dan niet alleen om hyperactiviteit, maar ook om concentratieproblemen.

Dit speelt extra bij kinderen die hier al gevoelig voor zijn. Als ouder wil je dit natuurlijk voorkomen. Je wilt je kind helpen om rustig te kunnen spelen, te leren en te groeien. En soms voelt het alsof je in een jungle van etiketten moet navigeren om te begrijpen wat de Schijf van Vijf voor kinderen inhoudt om dat voor elkaar te krijgen.

Goed om te weten: De term 'kinderproof' is geen wettelijke term. Een product dat zo heet, betekent niet automatisch dat het geen kleurstoffen bevat. Het is dus echt zaak om het etiket te lezen.

Hoe werken kleurstoffen in het lichaam?

De theorie is dat synthetische kleurstoffen de doorlaatbaarheid van de bloed-hersenbarrière kunnen verhogen. Dit zou kunnen leiden tot een toename van neurotransmitters die te maken hebben met aandacht en activiteit.

Met andere woorden: de stofjes in de hersenen die zorgen voor alertheid worden extra geprikkeld. Dit proces is niet bij alle kinderen hetzelfde. De een reageert er heftig op, de ander merkt er niets van.

Het gaat dus om een stapelingseffect. Een enkele koek met E110 op een verjaardag is wat anders dan elke dag frisdrank met E102 bij het avondeten.

De hoeveelheid en de frequentie spelen een rol. Ook de combinatie met suiker is een bekende factor. Suiker zorgt voor een snelle energiepiek, en als je daar synthetische kleurstoffen aan toevoegt, kan dat de boel nog onrustiger maken.

Het is een cocktail die je liever vermijdt. Europa heeft hier zelfs een waarschuwing op gezet.

Op producten met bepaalde kleurstoffen (zoals E110, E104, E122, E124, E129, E102 en E113) moet staan: 'Kan de activiteit en aandacht van kinderen nadelig beïnvloeden.' Die waarschuwing is er niet voor niets.

Het is een signaal naar ons als consument om alert te zijn.

De grote schoonmaak: hoe ontdek je wat het doet?

Hoe weet je nu of jouw kind gevoelig is? De enige manier is het Eliminatiedieet.

Dit klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk gewoon een soort van proefondervindelijk uitzoeken.

Je haalt alle producten met synthetische kleurstoffen (en andere verdachte toevoegingen) voor een tijdje uit het dieet. Meestal zo'n 4 tot 6 weken. Je kijkt wat er gebeurt met het gedrag, de slaap en de concentratie van je kind.

Daarna introduceer je stap voor stap weer één product met een kleurstof. Let op: dit doe je op een moment dat je kind verder rustig is en gezond.

Geef het bijvoorbeeld een bepaalde limonade en kijk twee dagen wat er gebeurt. Merk je dat je kind weer drukker wordt of slechter slaapt? Dan weet je dat dit product een trigger is. Zo bouw je een eigen 'lijstje op' van producten die je beter kunt vermijden.

Dit is het meest betrouwbare wat je als ouder kunt doen. Veel ouders kiezen voor de 'bewuste keuze' en schaffen bijvoorbeeld leuke keukengadgets voor kinderen aan of producten die 'vrij van kunstmatige kleurstoffen' zijn.

Merken als King (de oranje verpakkingen), Albert Heijn Eigen Merk (vaak met 'zonder kunstmatige kleurstoffen') en Lindenberg zijn hier goed in. Let op: 'natuurlijke kleurstoffen' (zoals bietensap of kurkuma) kunnen soms ook reacties geven, maar dit komt veel minder vaak voor dan bij synthetische varianten. Wat kost dit in de portemonnee? Het verschilt.

Een pak 'gezonde' sap van Royale of Appelsientje (zonder kleurstoffen) kost vaak €1,50 - €2,00. Een fles frisdrank met kleurstoffen van het huismerk ligt rond de €0,80. Het prijsverschil is er, maar voor veel gezinnen weegt de rust en gezondheid op.

• Let op: 'Vrij van suiker' betekent niet 'vrij van kleurstoffen'. Controleer altijd het etiket.
• Check de code: E-nummers staan vaak klein gedrukt. Gebruik een app als 'Yuka' of 'E-nummer' om snel te scannen.
• Wissel af: Geef je kind water of thee in plaats van sap. Dat is nog goedkoper ook (€0,02 per glas water vs €0,30 per glas sap).

Praktische tips voor een kleurstofarm gezin

Het hoeft geen strijd te worden in huis. Je hoeft niet alle plezier te verbannen.

1. Lees de etiketten: Ga in de supermarkt eens een keertje niet voor de leukste verpakking, maar voor de meest simpele. Producten met een 'kort' ingrediëntenlijstje zijn vaak een goede keuze.
2. Kook zelf vaker: Een zelfgemaakte pannenkoek met echte appelmoes heeft geen kleurstof nodig om lekker te zijn. Dit scheelt ook nog eens in de kosten (ingrediënten voor pannenkoeken: €2,50 voor 8 porties).
3. Zoek naar de 'groene' variant: Supermarkten hebben steeds meer 'biologisch' of 'puur' huismerken. Deze bevatten bijna nooit synthetische kleurstoffen. Kijk bijvoorbeeld bij de zuivel van Campina of de koeken van Peijnenburg.
4. Maak eigen traktaties: In plaats van een zakje snoep met E-nummers, bak je samen cakejes. Je kunt ze versieren met stukjes fruit (aardbeien, banaan). Dat is gezellig en je weet precies wat erin zit.
5. Neem de tijd: Als je kind ineens heel druk is, kijk dan niet alleen naar wat het net gegeten heeft, maar ook naar slaap, ruzies op school of spanningen. Het gedrag heeft vaak meerdere oorzaken.

Het gaat om bewustwording en kleine aanpassingen die een groot effect hebben. Probeer de volgende stappen eens uit in je huishouden. Uiteindelijk gaat het om de balans. Je kind dwingen het bord leeg te eten is daarbij niet nodig; een kind dat af en toe een snoepje met kleurstof eet op een verjaardag, draait daarvan niet door.

Het gaat om de patronen die je thuis creëert. Door thuis te kiezen voor producten zonder kleurstoffen, geef je je kind een basis van rustige energie. En die rust, die gun je iedereen aan tafel.