Wat is de functie van de placenta en de navelstreng?

Je hebt vast wel eens echofoto’s bekeken en je afgevraagd wat er allemaal gebeurt in die donkere vorm op het scherm. Dat kleine wolkje is je baby, maar er is nog zoveel meer dan alleen dat hoofdje en die armpjes. Twee cruciale organen zorgen ervoor dat je kindje kan groeien: de placenta en de navelstreng.

Ze zijn onzichtbaar op de foto, maar zonder hen zou er geen zwangerschap zijn.

Ze zijn je baby’s levenslijn. Laten we eens kijken hoe dit ingenieuze systeem precies werkt en wat het voor jou en je kindje betekent.

De placenta: een tijdelijk superorgaan

De placenta is een wonderbaarlijk orgaan dat alleen tijdens de zwangerschap bestaat. Het begint als een klein klompje cellen en groeit uit tot een dikke, ronde schijf die vastzit aan de wand van je baarmoeder.

Tegen het einde van je zwangerschap meet de placenta ongeveer 20 centimeter in doorsnee en weegt hij ruim een halve kilo.

Het is dus geen kleintje! Je kunt de placenta eigenlijk zien als een soort filter en een fabriek in één. Aan de ene kant zit hij vast aan de moederkant, via je baarmoederwand.

Aan de andere kant is de navelstreng bevestigd, die naar de baby leidt. Het bloed van de moeder en het bloed van de baby komen in de placenta dicht bij elkaar, maar mengen zich niet. Dit is essentieel voor de veiligheid van de baby. De functie van de placenta is veelomvattend.

Allereerst transporteert hij zuurstof van jouw bloed naar het bloed van je baby.

Tegelijkertijd haalt hij koolstofdioxide (afval) op bij de baby en voert dat af via jouw bloed. Dit gebeurt allemaal via diffusie, een soort natuurlijke uitwisseling zonder dat er daadwerkelijk een bloedvat van moeder naar kind gaat.

Naast zuurstof transporteert de placenta voedingsstoffen. Eiwitten, vetten en koolhydraten uit jouw maaltijden – denk aan die kom volkorenpasta of een stuk fruit – worden omgezet in bruikbare energie voor je kindje. Ook mineralen en vitamines passeren de grens.

Dit is waarom voeding tijdens de zwangerschap zo belangrijk is; je eet letterlijk voor twee, maar wel slim.

De placenta maakt ook belangrijke hormonen aan, zoals hCG (wat je teststraat positief maakt), oestrogeen en progesteron. Deze hormonen houden je zwangerschap in stand en bereiden je lichaam voor op de bevalling en de borstvoeding. Zonder placenta geen stabiele zwangerschap. Het is een tijdelijk orgaan, maar wel een onmisbare.

De navelstreng: de levenslijn

Als de placenta de fabriek is, dan is de navelstreng de transportweg. De navelstreng verbindt de placenta met de navel van je baby. Het ziet eruit als een dikke, glibberige slang en is meestal grijsachtig wit of blauwachtig.

De lengte varieert van 30 tot wel 100 centimeter, gemiddeld zo’n 50 tot 60 centimeter.

Dit is belangrijk, want de baby moet nog kunnen bewegen in de baarmoeder. De navelstreng bevat drie bloedvaten: twee slagaders en één ader.

De slagaders voeren afval en koolstofdioxide af van de baby naar de placenta. De ader transporteert zuurstof en voedingsstoffen van de placenta naar de baby. Het is een gesloten systeem dat constant in beweging is.

Een leuk weetje: de navelstreng is bedekt met een glibberige substantie die het ‘Wharton’s jelly’ wordt genoemd.

Dit slijmachtige weefsel beschermt de bloedvaten tegen knikken of afknellen. Je hoeft je dus geen zorgen te maken dat je baby per ongeluk zijn eigen levenslijn dichtknijpt als hij een koprol maakt; dat kan niet gebeuren door deze beschermende substantie. De navelstreng groeit mee met de baby. Tijdens de zwangerschap pompt er ongeveer 300 milliliter bloed per minuut door deze vaten.

Dat is een constante stroom van leven. Bij de geboorte wordt de navelstreng doorgeknipt. De baby begint dan zelf te ademen en zijn longen te gebruiken, waardoor de placenta en navelstreng hun functie verliezen en worden afgestoten (de placenta wordt geboren).

Wat gebeurt er als het misgaat?

Hoewel de werking van de placenta meestal perfect verloopt, kunnen er soms complicaties optreden. Een bekend probleem is een placenta previa.

Dit betekent dat de placenta laag in de baarmoeder ligt en de baarmoedermond (deels) bedekt.

Vaginale bloedingen zijn hier een symptoom van. Meestal groeit de placenta later nog iets omhoog, maar soms is een keizersnede nodig. Een ander issue is placenta-insufficiëntie.

Hierbij functioneert de placenta niet optimaal, waardoor de baby minder zuurstof en voedingsstoffen krijgt. Dit kan leiden tot een groeiachterstand. Regelmatige controles bij de verloskundige of gynaecoloog zijn hier cruciaal. Met een echo wordt de groei van de baby en de doorbloeding van de placenta in de gaten gehouden.

Ook een te korte navelstreng kan problemen geven, hoewel dit zeldzaam is.

Als de navelstreng te kort is, kan de baby niet goed indalen of kan er spanning ontstaan tijdens de bevalling. Een te lange navelstreng (meer dan 100 cm) geeft soms een verhoogd risico op een navelstrengomslag.

Dit betekent dat de navelstreng om de hals of een arm van de baby komt te liggen. Dit klinkt eng, maar is vaak onschuldig en goed te managen door een ervaren verloskundige. Bij een meerlingzwangerschap heeft elke baby zijn eigen placenta, tenzij het een eeneiige tweeling is.

Dan delen ze soms één placenta via de navelstreng. Dit vereist extra controle, want de een kan de ander via de navelstreng ‘onderschrijven’.

Een bekend voorbeeld is de Selectieve Intrauterine Groei Restrictie (sIUGR), wat bij tweelingen wordt gemonitord.

Verzorging en praktische tips voor de zwangerschap

Je kunt de gezondheid van de placenta en navelstreng beïnvloeden door je levensstijl.

Roken is de grootste vijand. Nicotine vernauwt de bloedvaten, waardoor de doorbloeding van de placenta afneemt. Stoppen met roken is dus het beste cadeau dat je je baby kunt geven.

Ook alcohol moet worden vermeden, omdat het door de placenta gaat en de ontwikkeling van de baby kan beïnvloeden. Voeding speelt een enorme rol.

Zorg voor voldoende ijzer (denk aan spinazie, rood vlees of linzen) voor de aanmaak van bloedcellen.

Eiwitten zijn de bouwstenen voor de placenta. Een supplement zoals Multivitamine voor zwangeren (bijvoorbeeld van het merk Vifit of Etos Moederschap) kan helpen, maar overleg dit altijd met je verloskundige. Een tekort aan foliumzuur kan problemen geven in de vroege zwangerschap, dus start hier op tijd mee. Beweging is goed voor de doorbloeding van het hele lichaam, inclusief de placenta.

Zwemmen of wandelen zijn perfecte activiteiten. Probeer zware tillen of extreme inspanning te vermijden, vooral als je een verhoogd risico hebt.

Stress kan ook invloed hebben op je bloeddruk, wat weer effect heeft op de placenta. Probeer te ontspannen, bijvoorbeeld met meditatieapps of een warm bad (niet te heet, max 38 graden). Tijdens de controles bij de verloskundige worden de groei en het vruchtwater gecheckt.

Bij vermoeden van problemen wordt soms een CTG gemaakt. Dit apparaat meet de hartslag van de baby en de weeënactiviteit.

Het is een pijnloze manier om de gezondheid van de baby en de placenta in de gaten te houden. Vertrouw op de medische zorg, maar blijf zelf ook alert op signalen zoals minder beweging of bloedverlies. Als je baby is geboren en je alle administratieve zaken hebt geregeld, wordt de placenta nog even gecontroleerd.

Soms wordt er zelfs een foto van gemaakt door de placenta fotograaf (ja, dat bestaat!).

Je kunt de placenta op verschillende manieren verwerken. Sommige moeders kiezen voor het opeten van de placenta (placentafotografie of capsules), hoewel de wetenschappelijke voordelen discutabel zijn. Anderen laten de navelstreng opdrogen tot een 'nagel' of maken er een sieraad van. Wat je ook kiest, respecteer je eigen gevoel bij dit bijzondere orgaan.

Conclusie: Een teamwork van onzichtbare krachten

De placenta en navelstreng zijn de stille helden van je zwangerschap. Ze werken 24/7 zonder dat je er erg in hebt, terwijl ze je baby voeden, beschermen en laten groeien.

Vanaf de bevruchting tot aan de geboorte zorgen ze voor een continue stroom van leven. Het is fascinerend om te bedenken dat dit tijdelijke orgaan zo’n cruciale rol speelt in de ontwikkeling van je kindje. Door bewust te leven, goed te eten en regelmatig contact te hebben met je verloskundige of gynaecoloog, ondersteun je dit systeem optimaal. Vergeet niet dat je lichaam precies weet wat het moet doen.

Vertrouw op het proces. En als je straks je baby in je armen houdt, bedenk dan dat de placenta en navelstreng hun werk hebben gedaan en nu rusten.

Heb jij vragen over de placenta of navelstreng gehad tijdens je zwangerschap?

Deel je ervaringen hieronder; samen weten we meer. Want moederschap is delen, leren en groeien, letterlijk en figuurlijk.