Hoe herken je een oorontsteking bij een baby die nog niet praat? | oorontsteking-baby-herkennen

Een baby die huilt, slaap tekortkomt en onrustig is. Je voelt je machtig en moe. De kans is groot dat er een oorontsteking speelt, ook al kan je kindje nog niet vertellen wat er aan de hand is.

Goed nieuws: je kunt dit zelf redelijk goed inschatten. Jij bent de expert van je kind.

Met een paar slimme stappen en een flinke portie moederinstinct kom je al een heel eind. Denk even aan je EHBO-doos.

Je hebt een thermometer nodig, bij voorkeur een oorthermometer, maar een rectale thermometer kan ook. Een fijne kinderparacetamol (zonder recept, bij de drogist) zoals een drankje van 20-30 ml of zetpillen van 60-125 mg, passend bij het gewicht van je kind. Verder: een zakje met diepvrieserwten of een kruik, een hydrofiele doek, en een rustig plekje in huis. Zorg dat je de contactgegevens van de huisartsenpost bij de hand hebt.

Stap 1: Check het gedrag en de koorts

Bij een baby die nog niet praat, begint het verhaal bij gedrag. Een oorontsteking doet pijn en die pijn komt in golven.

Je kindje is sinds een dag of 2 verkouden, hoest misschien een beetje, en nu ineens heel anders. Let op plotselinge huilbuien die niet te stillen zijn, vooral ’s avonds of als je kindje ligt. Slaap is ver te zoeken; je kind wordt elk half uur wakker met een schreeuw.

Eten wil nog wel eens lukken, maar zuigen aan de fles of borst kan pijn doen door de druk in het oor.

Soms stoppen ze halverwege de voeding, huilen en beginnen opnieuw. Metingen doen ertoe. Pak de thermometer. Koorts bij een baby onder de 3 maanden is een directe bel naar de huisartsenpost. Bij 3 tot 6 maanden is een temperatuur boven de 38,5 °C reden om te bellen.

Daarboven, tot een jaar, mag je bij 39 °C of hoger sowieso bellen. Bij een oorontsteking kan de temperatuur oplopen tot 39-40 °C.

Let op: koorts kan ook ontbreken. Een oorontsteking zonder koorts komt voor, vooral bij baby’s jonger dan 6 maanden. Vertrouw op het totaalplaatje.

Veelgemaakte fout: te lang afwachten met koorts boven de 39 °C. Of denken dat je kindje ‘gewoon’ een onrustige dag heeft.

Als de pijn ’s avonds erger wordt en je kind niet troostbaar is, is dat een alarmsignaal.

Stap 2: Onderzoek het oor (zonder dokterslamp)

Je hoeft geen KNO-arts te zijn om iets te zien. Gebruik een simpele telefoon met een felle zaklamp-functie.

Ga zitten op een plek met helder licht. Leg je baby op schoot, met het hoofdje iets gedraaid zodat het oor dat je wilt bekijken naar boven wijst. Houd het oor zachtjes open: trek bij baby’s de oorlel naar achteren en een beetje naar beneden.

Dit recht het gehoorgangskanaal. Doe dit nooit met wattenstaafjes.

Kijk nu goed. Een gezicht trommelvlies is lichtroze en glanzend. Een ontstoken trommelvlies is rood en opgezet.

Soms zie je het vlies letterlijk bol staan. Bij een middenoorontsteking zit het trommelvlies strak.

Als er pus achter zit (een middenoorontsteking), zie je dat vaak niet direct, maar het vlies kan dof worden of er kunnen kleine belletjes op zitten.

Als het vlies is gesprongen, zie je soms pus in de gehoorgang: een gele of witte drab. Je kindje kan dan ook een vieze geur ruiken. Veelgemaakte fout: een oorlepel of wattenstaafje gebruiken. Dat veroorzaakt schade en vertelt je weinig.

Doe het alleen met je ogen en een lichtbron. Als je twijfelt of je iets ziet, leg het dan vast in je eigen woorden: ‘het vlies ziet er rood en glanzend uit’ of ‘er zit een witte punt op’.

Stap 3: De ‘trekproef’ en drukpijn test

Pijn aan het oor straalt uit. Een makkelijke test is de zachte trekproef. Masseer zachtjes het kraakbeen van het oorlelletje en trek het daarna voorzichtig een klein stukje naar achteren en omlaag.

Als je kind hierop reageert met protest of een schreeuw, kan dat wijzen op drukpijn.

Doe dit voorzichtig; je wilt je kind niet extra pijn doen. De tweede test is druk op het kraakbeen net achter het oor.

Druk met je duim en wijsvinger zachtjes op het stukje bot/netwerk dat je voelt net achter het oor. Ook hier geldt: als je kind fel reageert, kan het duiden op een middenoorontsteking. Combineer dit met een lichte druk op het kaakbeen vlak onder het oor.

Pijn bij druk op deze plekken past bij een oorontsteking. Veelgemaakte fout: te hard trekken of drukken. Baby’s zijn kwetsbaar. Houd het subtiel.

Je zoekt een pijnsreactie, je hoeft je kind niet pijn te doen. Geen reactie? Zegt dat nog niets definitiefs, maar het helpt wel het verhaal rond te maken.

Stap 4: Let op neus-, keel- en slaapgedrag

Een middenoorontsteking zit vlak achter het neus-keelgebied. Een verkoudheid is vaak de aanleiding.

Let op een loopneus die langer duurt dan 3-4 dagen, of die ineens weer verergert. Slikken kan pijn doen; je ziet je kindje vaker slikken of met de tong bewegen zonder dat het drinkt. Omdat je kindje door de pijn minder goed drinkt, is het belangrijk om te weten hoe je uitdroging bij je baby herkent. Soms is de hals wat stijf of pijnlijk bij het draaien van het hoofd.

Slaapgedrag is een sterke indicator. Een oorontsteking voelt erger als je ligt.

De druk in het oor verandert als je horizontaal bent. Je kindje wordt onrustig zodra het in bed ligt, wil alleen nog maar rechtop slapen op je schouder, of juist met het hoofdje hoog op een kussen (niet veilig voor slapen, maar het gedrag vertelt iets). Overdag, als het rechtop is, kan het even wat rustiger zijn.

Veelgemaakte fout: denken dat een kind dat overdag redelijk rustig is, geen pijn heeft. Pijn bij een oorontsteking komt in golven.

Vooral ’s nachts en bij liggen kan het flink oplopen. Houd slaap en onrust dus goed bij.

Stap 5: Koelen of warmen en pijnstilling

Als je vermoedt dat het een oorontsteking is, mag je starten met pijnstilling. Paracetamol werkt goed. Dosering: 10-15 mg per kg lichaamsgewicht, 3 tot 4 keer per dag met minimaal 4 uur ertussen.

Reken even mee: een baby van 7 kg krijgt ongeveer 70-105 mg per dosis.

Gebruik een drankje of een zetpil. Lees het etiket, want sterktes verschillen. Een zetpil van 125 mg is vaak passend voor baby’s van 6-12 maanden, een drankje van 20 ml kan ook.

Zorg dat je de juiste dosering per keer en per dag bijhoudt. Koelen helpt bij de pijn.

Neem een zakje diepvrieserwten, wikkel dit in een hydrofiele doek en leg het zachtjes tegen het oor en de wang. Doe dit 5-10 minuten, even rust, en herhaal. Gebruik nooit ijs direct op de huid. Warmte kan ook fijn zijn: een warme kruik (niet heet) tegen de wang, ingewikkeld in een doek, 10-15 minuten.

Kijk wat je kind prettig vindt. Soms helpt het om je kind rechtop te houden tijdens het drinken.

Veelgemaakte fout: te hoge dosering of te snel wisselen van medicijnen. Houd je aan de dosering en wissel niet zonder overleg met de huisarts tussen paracetamol en ibuprofen. En vergeet niet dat pijnstilling de ontsteking niet geneest; het haalt de scherpe randjes eraf.

Stap 6: Wanneer bellen en wat de dokter doet

Bel direct bij een baby jonger dan 3 maanden met koorts of ziektegevoel.

Bel ook bij een baby van 3-6 maanden met koorts boven de 38,5 °C, of bij een baby ouder dan 6 maanden met koorts boven de 39 °C. Bel bij twijfel over de toestand van je kind: suf, niet wakker te krijgen, veel spugen, een stijve nek, of een vreemde uitslag. Let ook goed op signalen van uitdroging. Bel ook bij bloed of pus uit het oor. En bel bij aanhoudende pijn die niet reageert op paracetamol na een dag.

De huisarts of de dienstdoende arts kijkt met een oorspiegel en beoordeelt het trommelvlies. Als het een middenoorontsteking is, wordt soms een antibioticum voorgeschreven.

Vooral bij baby’s jonger dan 6 maanden, bij koorts boven de 39 °C, of bij een dubbelzijdige ontsteking is dat sneller het geval.

Een oorontsteking in het buitenoor (zichtbaar in de gehoorgang) kan ook voorkomen, dan is een oorcrème vaak de oplossing. De arts bepaalt. Veelgemaakte fout: te lang wachten met bellen bij hoge koorts of verward gedrag. Ook het zelf starten van antibiotica zonder recept is een no-go. Laat je altijd even kijken door een professional.

Verificatie-checklist

Gebruik deze checklist om je observaties te ordenen voordat je de huisarts belt. Dit helpt jou en de arts.

Een oorontsteking herkennen bij een baby die nog niet praat, draait om combineren: gedrag, koorts, kijkje in het oor en drukpijn.

• Leeftijd: onder de 3 maanden? Bel direct.
• Koorts: 3-6 maanden boven 38,5 °C? Bel. 6-12 maanden boven 39 °C? Bel.
• Gedrag: onrustig, niet te troosten, vooral ’s nachts? Waarschijnlijk.
• Slaap: steeds wakker schrikken, alleen rechtop te sussen? Waarschijnlijk.
• Drinken: stopt vaak, zuigt pijnlijk, slikt veel? Waarschijnlijk.
• Oor: rood en opgezet vlies, pus of vieze geur? Waarschijnlijk.
• Drukpijn: pijn bij trekken aan oorlel of druk achter het oor? Waarschijnlijk.
• Pijnstilling: paracetamol goed gedoseerd (10-15 mg/kg) gegeven? Doe dit bij pijn.
• Koelen: 5-10 minuten met koude zak (erwten) of warmte met kruik? Probeer wat helpt.
• Advies: bij twijfel of bovenstaande signalen, bel de huisarts of huisartsenpost.

Jij voelt je kind het beste aan. Zie je het totaalplaatje kloppen? Dan weet je genoeg.

Zorg voor pijnstilling, houd je kind dichtbij en bel op tijd voor advies. Jij kunt dit. En onthoud: je hoeft het niet alleen te doen. De huisarts en het consultatiebureau zijn er om je te helpen.